20. yüzyıl şiirinin en önemli adlarından biri olan ve 1971 Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan Şilili şair …

Neruda,
Pablo Neruda,
Pablo Neruda takma adı.
Asıl adı, Neftali Ricardo Reyes Basoalto.
(D. 12 Temmuz 1904 Parral, Şili – Ö. 23 Eylül 1973 Santiago, Şili),
1971 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Şilili şair, diplomat ve politikacı.
20. yüzyılın belki de en önemli Latin Amerikalı şairiydi.

Pablo Neruda, demiryolu işçisi Jose del Carmen Reyes ve Rosa Basoalto’ nun oğluydu. Annesi Neruda’nın doğumundan bir ay sonra öldü. İki yıl sonra aile Şili’nin daha güneyindeki küçük bir kasaba olan Temuco’a taşındı. Babası burada yeniden evlendi. Neruda, 10 yaşında şiir yazmaya başladı. Genç şair 1946 yılında yasal olarak benimsediği Pablo Neruda takma adıyla şiirlerini yayınlamaya başladı.

Temuco Erkek Okuluna 1910 yılında girdi ve orta öğrenimini 1920 yılında bitirdi. Uzun, utangaç ve yalnız olan Neruda, coşkulu bir şekilde okudu ve daha sonra kendisi de Nobel ödüllü olacak yetenekli bir şair olan Temuco Kız Okulu’nun müdürü Gabriela Mistral tarafından cesaretlendirildi. Pablo Neruda şiirlerini Şili’nin başkenti Santiago’da yayınlanan dergilerde yayınladı. 1921 yılında Santiago’ ya taşındı. İlk şiir kitabı Crepusculario 1923 yılında yayınlandı.

Pablo Neruda, Art arda üç kitap daha çıkardı; Sonsuz Adamın Girişimi, Yüzükler ve Tomas Lago ile birlikte; Hevesli Sapan.

Neruda kendisini Burma-Myanmar’daki Rangoon’a (Yangon) fahri konsolos olarak atadı. Beş yıl boyunca ülkesini Asya’ da temsil etti. Ancak fahri konsolos olarak maaş almadığı ve yalnızlıktan eziyet gördüğü için korkunç bir yoksulluk içinde yaşamaya devam etti. Rangoon’ dan Neruda, Seylan’ daki Colombo’ya taşındı (Sri Lanka).
1940 yılında Şili’ nin Meksika Başkonsolosu olarak göreve başladı.

Pablo Neruda, 1971 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ nü aldıktan sonra ülkesi Şili’ ye dönmüş. Cumhurbaşkanı Salvador Allende’ nin 1973yılında askeri darbede öldürülmesinden birkaç gün sonra göz hapsinde tutulduğu evinde öldü.

Aldığı Ödüller:
Nobel Edebiyat Ödülü – 1971
Lenin Barış Ödülü – 1953
Independent Publisher Book Award for Best Book Arts Craftsmanship 2017
Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı
Golden Wreath – 1972

Eserleri:
Alacakaranlık,
Ayaklarına Dokunurum Gölgede & Yeni Bulunmuş Şiirler,
Başkaldırma Tutkunu
Canto general, Crepusculario,
Deniz Yolculuklar ve Düşleri
Elemental Odes, Evrensel Şarkı
Halkalar, Hevesli Sapan.
İspanya Yüreklerde
Kalbimdeki İspanya, Kara Ada Defteri
Macchu Picchu Tepeleri,
Sonra Geri Dön: Kayıp Neruda, Sonsuz Adamın Girişimi,
Şili Taşları
Ve Aşktan Olacak Ölümüm.
Yaşadığımı İtiraf Ediyorum
Yeryüzü Konukluğu, Yeryüzünde Konaklama,
Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı,
Yüz Aşk Sonesi, Yüzükler.

Şili’de bir ırmak….

Biobio,
Şili’de bir ırmak.

Şili, Amerika kıtasının güneybatı kıyısında yer alan bağımsız bir devlet.
Güney Amerika’nın güney kısmında, Güney Atlas Okyanusu ve Güney Pasifik Okyanusu kıyısında, Arjantin ile Peru arasında yer almaktadır. Pasifik kıyısı boyunca 4200 km uzanan Şili, batıda Okyanus ve doğuda And Dağlarının yüksek tepeleri arasında kalmakta olup, ortalama 180 km’lik bir genişliğe sahiptir.

Ülke birbirinden oldukça farklı üç bölgeye ayrılır: Kuzey Şili, Orta Şili ve Güney Şili.
Kuzey Şili, Peru sınırından La Serena şehrine kadar uzanır. Bu bölgede dünyanın en kurak yerlerinden biri olan Atacama Çölü ve ülkenin en yüksek noktası olan Ojos del Salado Tepesi (6880 m) bulunur.

Orta Şili, La Serena şehrinden Chiloé Adasına kadar uzanmakta olup, ülkenin en önemli bölgesidir. Büyük kısmı Santiago ve Oncepción arasında yer alan merkezi vadidir. Temuca şehrinin güneyinde çok sayıda göl ve her mevsim üzerinde kar bulunan volkanlar mevcuttur.

Güney Şili, Chiloé Adasından Amerika’nın en güneyde kalan noktası Horn Burnuna kadar uzanır. Burası büyük ölçüde fiyordlu ve dağlık bir bölgedir.

Nehirleri,
Lauca, Lluta, Loa, Copiapó, Elquí, Choapa, Aconcagua, Maipo, Mapocho, Cachapoal, Maule, Biobío, Imperial.

Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general ve cunta hükümeti başkanı …

Pinochet,
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte,

(D. 25 Kasım 1915, Valparaíso – Ö. 10 Aralık 2006, Santiago),
1973 yılından 1990 yılına kadar Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general.
1973 yılından 1998 yılına kadar Şili ordusunun başkomutanı ve cunta hükümeti başkanı.
11 Eylül 1973 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) destekli bir askeri darbeyle sosyalist Salvador Allende’nin Unidad Popular hükümetini devirmiş ve iktidara gelmiştir.

1915 yılında Valparaiso’da dünyaya geldi. Baba tarafı XVIII. yüzyılda Şili’ye göç etmiş bir Fransızdır. Annesi Avelina Ugarte Martinez ise Bask asıllıdır. 1936 yılında Santiago’daki askeri akademiyi bitirdi. 1970 yılında tümgeneral oldu.
Pinochet’nin bulunduğu dört kişilik cunta 11 Eylül 1973 yılında Başkan Allende’yi devirdi. Allende darbe sırasında askerlerin başkanlık sarayına düzenledikleri saldırı sırasında yaşamını kaybetti. Yönetimi ele geçiren cunta bütün siyasi partilerin etkinliği durdurdu. Sosyalist muhalefete karşı acımasız ve kanlı bir kıyım gerçekleştirdi. Bu arada muhalefete uyuladığı sert baskı uygulamaları uluslararası kamuoyunda yoğun tepkilere yol açtı.

Cunta 1974 yılında anayasayı kaldırdı ve iktidara geçti. 1974 Haziran ayında cuntanın öteki üyelerini birer danışman konumuna indirerek bütün iktidarı kendi elinde topladı ve devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet, Allende hükümetinin ekonomi politikalarına son vererek ekonomik alanda liberal bir çizgi izlemeye başladı. 1975 yılının ortalarından itibaren Pinochet, Chicago’lu çocuklar olarak bilinen ve Chicago Üniversitesi’nde Milton Friedman’ın fikirlerinin etkisi altında yetişmiş iktisatçıları danışman atadı ve onlarla çalıştı. Uluslararası rekabete ve serbest girişime ve hür teşebbüse dayalı yeni ekonomik politikaların uygulandığı bu dönemde, çalışanların yanı sıra orta sınıfın ve alt kesimin yaşam düzeyi hızla iyileşmeye başladı. Kişi başına düşen milli gelir süratle yükseldi. Ağır dış borç yükünden kurtulan Şili, Dünya Ekonomi Tarihi için örnek oluşturacak şekilde enflasyonu sıfıra yaklaştırdı. İşssizlik sorununu çok büyük ölçüde çözdü.

1980 yılında çıkarılan yeni anayasa, halk oylamasıyla onaylandı. 1981 yılında sekiz yıllık bir dönem için devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet dönemi çok sayıda insan hakları ihlalerinin yaşandığı bir dönem olarak kabul edilmesine karşın Pinochet taraftarlarına göre, Pinochet sayesinde ülkede büyük bir ekonomik kalkınma sağlanmıştır.

Pinochet gittikçe genişleyen protesto eylemleri ve 1984 yılında gerilla saldırılarının ardından sıkıyönetim ilan etti. 1986 yılının Eylül ayında bir suikast girişiminden ise yara almadan kurtuldu.

1987 yılında sıkıyönetimi kaldırarak siyasi partilerin kurulmasına izin verdi. 14 Aralık 1989 yılındaki, seçimleri 17 siyasi partinin oluşturduğu Demokratik İttifak’ın adayı Hıristiyan Demokrat Patricio Aylwin, kazandı. Pinochet, Genelkurmay başkanlığı görevini 1998 yılına kadar sürdürdü. Ayrıca anayasaya yeni bir madde ekleterek, kendisine hayat boyu senatör olma hakkını tanıdı.

1991 yılında Pinochet döneminde yolsuzluk yapıldığı iddiasıyla silahlı kuvvetler hakkında soruşturma açıldı. 1998 yılında bel fıtığı tedavisi için Londra’da iken tutuklandı. Londra’da ev hapsinde tutulduktan sonra 2000 yılının Mart ayında, Britanya İçişleri Bakanı Jack Straw’un Pinochet’nin sağlık durumu nedeniyle ülkesine dönmesine izin verildi ve Şili’ye döndü. 2000 yılında Şili eski diktatörü Augusto Pinochet’in dokunulmazlığı kaldırıldı.

Pinochet,10 Aralık 2006 tarihinde 91 yaşında kalp krizi geçirerek ölmüştür. Şili hükümeti, Pinochet için devlet töreni yapılmayacağını ve ulusal yas ilan etmeyeceğini açıkladı. Vasiyeti üzerine askeri bir törenle naaşı yakılarak ailesine teslim edildi. Ailesi, saldırı ihtimaline karşı mezar yaptırmadı.

Şili’nin kuzeyinde bulunan Dünya’nın en kurak çölü. ..

Atakama,
Atacama,

Atakama Çölü
İspanyolca: Desierto de Atacama,

Güney Amerika’da Andes dağlarının batısındaki Pasifik sahilinde bir platodur. Şili’nin kuzeyinde bulunan dünyanın en kurak sıcak çölüdür. Kuzeyde Peru, batısında Büyük Okyanus, doğusunda ise Bolivya ve Arjantin ile sınırlanmıştır. Çöl, tahminen 15 milyon yaşındadır. Atacameño kabilesinden adını alır.

Çöl, taşlık araziden, tuz göllerinden (salaralar), kumdan ve lav akıntısından oluşur. Çöle 400 yıl boyunca yağmur yağmamış. ABD, Nasa uzay ve gezegen araçları ile ilgili testleri bu çölde yapar.

Atakama çölü, 1883 yılında pasifik savaşı sonucunda Bolivya’dan Şili’ye geçmiştir. Halen Bolivya ile bu konuda gerginlik yaşanmaktadır. Bölgede bulunan bakır, gümüş, altın rezervleri ve özellikle ünlü sodyum nitrat minerali, Şili ekonomisine en büyük katkıyı sağlar.

Atakama çölü, yağmur bölsesi olan hem Atlas Okyanusu ve hemde Pasifik okyanusu tarafından gelen nemi, havalandıramaz. Bulunduğu coğrafi konumu nedeniyle, And Dağları ve Şili Sahil Aralığı arasında kalır. Soğuk Büyük Okyanus suyu, çölün serin olmasına neden olur. Özellikle de sahile yakın kesimlerinde sıklıkla sis oluşur. Oluşan bu sis için ilginç bir uygulama yapılmaktadır. Atrapanieblas isimli ağ sayesinde çöl sisinin neminden su elde edilmesidir.

Farklı iklimi yüzünden, birçok rasathane bu bölgenin dağlarında kurulmuştur. Şili’ nin Antofagasta şehrinin 120 km güneyinde, Very Large Telescope’u ile ünlü Avrupa Rasathanesi ve Large Millimeter Array ve Atacama Pathfinder Experiment adlı teleskoplar yerleşmiştir.

Güney Amerika’nın ünlü et rostosu ..

Asado,
Asado (İspanyolca)

Rosto,
İspanyol usulü et rostosu.
İtalyanca rosto, modern yazımı arrosto.
Haşlandıktan sonra veya haşlanmadan fırında kızartılan ve dilim dilim kesilerek garnitürle yenen et yemeği.
Santiago usulü et rostosu olan asado karabiber ve tuz ile yenir. İçerisinde kesinlikle doğuya özgü baharatlar kullanılmaz.

Arjantin’de, Şili’de, Paraguay’da ve Uruguay’da barbeküye verilen ad.
Asado genellikle, ızgarada pişirilen, parrilla veya açık ateş olarak adlandırılan sığır, sosis ve bazen diğer etlerden oluşur.

Bir asado hemen hemen her zaman et ve genellikle embutidos (sosis vb.) ve sakatat içerir. Genellikle daha ayrıntılı versiyonlarda, embutidos ve etlere kırmızı şarap ve salata eşlik eder. Daha resmi etkinliklerde ve lokantalarda, yemek, asador veya parrillero olan bir kişi tarafından hazırlanır. Gayri resmi ve rahat ortamlarda, bu genellikle gönüllüler tarafından kolektif bir şekilde yapılır.

Şili’nin en aktif volkanlarından biri …

Villarrica,
Güney Amerika ülkelerinden Şili’nin Pucon kenti yakınında bulunan Villarrica volkanı 03.03.2015 tarihinde tehlikeli şekilde lav püskürtmeye başladı. Bölgede alarm ilan edildi. Başkent Santiago’ya 780 kilometre uzaklıkta bulunan volkanın lav püskürmesi üzerine Şili Devlet Başkanı Michelle Bachelet kabineyi olağanüstü toplantıya çağırarak kırmızı alarm ilan etti. Bölgede yaşayan 9 bin kişiden ilk etapta 3 bini başka yerlere tahliye edildi.

Villarrica volkanı deniz seviyesinden 2 bin 847 metre yükseklikte bulunmaktadır. En son 1984 ve 2000 yılında lav püskürten volkan tekrar faalite geçti. Şili, Endenozya’dan sonra dünyada en fazla volkan patlamasının yaşandığı ülke olarak biliniyor. 03.03.2015