Latin Amerika’da serbest seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanı ve Şilili devlet adamı …

Allende,
Salvador Allende Gossens,

D. 26 Haziran 1908, Valparaiso, Şili
Ö. 11 Eylül 1973, Santiago, Şili,
Şilili devlet adamı, (4 Kasım 1970 – 11 Eylül 1973)
29. Şili Devlet Başkanı,
Şili Senatosu Başkanı,
Şili Sosyalist Partisi başkanı.

Latin Amerika’da 1970 yılında iktidardaki Eduardo Frei Montalva yerine, seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanıdır.
İstanbul, Ataşehir’de Mustafa Kemal Atatürk ile yan yana bir heykeli vardır.
Salvador Allende göreve başladıktan üç yıl sonra bir askeri darbe ile devrildi ve darbe esnasında intihar etti. 1973 yılından 1990 yılına kadar Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general Pinochet iktidara geldi.

Valparaiso’da varlıklı bir ailenin oğlu olan Allende, liseyi bitirdikten sonra Tıp eğitimi gördü. Solcu politik gruplarda çalıştı. Öğrenci lideri oldu. Diktatör Carlos İbanez’e karşı mücadele etti. Tutuklandı ve 1932 yılında tıp diplomasını aldı. Bir yıl sonra arkadaşlarıyla Komünist Parti’nin Marksist alternatifi olarak Partido Socialista (Sosyalist Parti)’yi kurdu.

1937 yılında milletvekili oldu. Allende, devletin çeşitli sağlık kurumlarında çalıştı. Valparaiso Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı. Hükümet başkanı Pedro Aguirre Cerda, Allende’yi 1939 yılında Sağlık Bakanlığı’na atadı. 1943 yılında Sosyalist Parti Genel Sekreterliği’ne seçildi.

4 eylül 1970 tarihinde Sosyalistler, Komünistler, Liberaller ve Hristiyan Demokratlardan ayrılmış olanların birleşmesiyle kurduğu Unidad Popular’ın (Halk Birliği) adayı oldu. 1952, 1958, 1964 yıllarında seçimlere katıldı, kazanamadı. 1970 yılında dördüncü girişiminde, Senato Başkanı olan Allende mutlak çoğunluğu (oyların % 36,3’ü) alarak Başkan oldu.

Öncelikle, ABD’lerine ait olan bakır madenlerini ve birinci derecede yabancı işletmeleri devletleştirdi. 1970 Kasım’ında Küba ile diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması, ABD ile ayrıca bir sürtüşme nedeni oldu.

ABD’nin desteğiyle 1973 yılında bir askeri darbe yapıldı. Bu darbe esnasında Başkanlık Sarayı’na yapılan saldırılar sırasında teslim olması çağrısı yapıldı. Fakat Allende askerlere teslim olmayı reddetti ve intihar etti. Resmi duyuruda otomatik tüfek ile intihar ettiğini ilan edildi. Fidel Castro’nun Allende’ye hediye ettiği, K-47 marka silahla ölü bulundu. Darbe sonunda Pinochet anayasayı geçersiz kılarak askeri bir diktatörlük kurdu.

1973 Ağustos’unun sonunda Allende tarafından silahlı kuvvetlerin başkomutanlığına getirilen General Augusto Pinochet ülkenin karışık durumundan yararlanarak 11 Eylül 1973 tarihinde bir darbe girişiminde bulundu. Bunu yaparken CIA’in yoğun desteğini gördü. Latin Amerika devletlerinde serbest seçimlerle iktidara gelen Marksist bir devlet başkanına yapılan tek antikomünist darbedir.

Pinochet

Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general ve cunta hükümeti başkanı …

Pinochet,
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte,

(D. 25 Kasım 1915, Valparaíso – Ö. 10 Aralık 2006, Santiago),
1973 yılından 1990 yılına kadar Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general.
1973 yılından 1998 yılına kadar Şili ordusunun başkomutanı ve cunta hükümeti başkanı.
11 Eylül 1973 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) destekli bir askeri darbeyle sosyalist Salvador Allende’nin Unidad Popular hükümetini devirmiş ve iktidara gelmiştir.

1915 yılında Valparaiso’da dünyaya geldi. Baba tarafı XVIII. yüzyılda Şili’ye göç etmiş bir Fransızdır. Annesi Avelina Ugarte Martinez ise Bask asıllıdır. 1936 yılında Santiago’daki askeri akademiyi bitirdi. 1970 yılında tümgeneral oldu.
Pinochet’nin bulunduğu dört kişilik cunta 11 Eylül 1973 yılında Başkan Allende’yi devirdi. Allende darbe sırasında askerlerin başkanlık sarayına düzenledikleri saldırı sırasında yaşamını kaybetti. Yönetimi ele geçiren cunta bütün siyasi partilerin etkinliği durdurdu. Sosyalist muhalefete karşı acımasız ve kanlı bir kıyım gerçekleştirdi. Bu arada muhalefete uyuladığı sert baskı uygulamaları uluslararası kamuoyunda yoğun tepkilere yol açtı.

Cunta 1974 yılında anayasayı kaldırdı ve iktidara geçti. 1974 Haziran ayında cuntanın öteki üyelerini birer danışman konumuna indirerek bütün iktidarı kendi elinde topladı ve devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet, Allende hükümetinin ekonomi politikalarına son vererek ekonomik alanda liberal bir çizgi izlemeye başladı. 1975 yılının ortalarından itibaren Pinochet, Chicago’lu çocuklar olarak bilinen ve Chicago Üniversitesi’nde Milton Friedman’ın fikirlerinin etkisi altında yetişmiş iktisatçıları danışman atadı ve onlarla çalıştı. Uluslararası rekabete ve serbest girişime ve hür teşebbüse dayalı yeni ekonomik politikaların uygulandığı bu dönemde, çalışanların yanı sıra orta sınıfın ve alt kesimin yaşam düzeyi hızla iyileşmeye başladı. Kişi başına düşen milli gelir süratle yükseldi. Ağır dış borç yükünden kurtulan Şili, Dünya Ekonomi Tarihi için örnek oluşturacak şekilde enflasyonu sıfıra yaklaştırdı. İşssizlik sorununu çok büyük ölçüde çözdü.

1980 yılında çıkarılan yeni anayasa, halk oylamasıyla onaylandı. 1981 yılında sekiz yıllık bir dönem için devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet dönemi çok sayıda insan hakları ihlalerinin yaşandığı bir dönem olarak kabul edilmesine karşın Pinochet taraftarlarına göre, Pinochet sayesinde ülkede büyük bir ekonomik kalkınma sağlanmıştır.

Pinochet gittikçe genişleyen protesto eylemleri ve 1984 yılında gerilla saldırılarının ardından sıkıyönetim ilan etti. 1986 yılının Eylül ayında bir suikast girişiminden ise yara almadan kurtuldu.

1987 yılında sıkıyönetimi kaldırarak siyasi partilerin kurulmasına izin verdi. 14 Aralık 1989 yılındaki, seçimleri 17 siyasi partinin oluşturduğu Demokratik İttifak’ın adayı Hıristiyan Demokrat Patricio Aylwin, kazandı. Pinochet, Genelkurmay başkanlığı görevini 1998 yılına kadar sürdürdü. Ayrıca anayasaya yeni bir madde ekleterek, kendisine hayat boyu senatör olma hakkını tanıdı.

1991 yılında Pinochet döneminde yolsuzluk yapıldığı iddiasıyla silahlı kuvvetler hakkında soruşturma açıldı. 1998 yılında bel fıtığı tedavisi için Londra’da iken tutuklandı. Londra’da ev hapsinde tutulduktan sonra 2000 yılının Mart ayında, Britanya İçişleri Bakanı Jack Straw’un Pinochet’nin sağlık durumu nedeniyle ülkesine dönmesine izin verildi ve Şili’ye döndü. 2000 yılında Şili eski diktatörü Augusto Pinochet’in dokunulmazlığı kaldırıldı.

Pinochet,10 Aralık 2006 tarihinde 91 yaşında kalp krizi geçirerek ölmüştür. Şili hükümeti, Pinochet için devlet töreni yapılmayacağını ve ulusal yas ilan etmeyeceğini açıkladı. Vasiyeti üzerine askeri bir törenle naaşı yakılarak ailesine teslim edildi. Ailesi, saldırı ihtimaline karşı mezar yaptırmadı.

“Belleğin Azmi,” adlı eseriyle ve gerçeküstü eserlerindeki tuhaf ve çarpıcı imgelerle ünlenmiş İspanyol sürrealist ressam …

Dali,
Salvador Dali,
Salvador Domingo Felipe Jacinto Dali Domenech,

(d. 11 Mayıs 1904 – ö. 23 Ocak 1989),
İspanyol sürrealist ressam.
Katalan sürrealist ressam.
Gerçeküstü eserlerindeki tuhaf ve çarpıcı imgelerle ünlü ressam.
Dali hayatı boyunca, sanatıyla olduğu kadar eksantrik giyimi, davranışları ve sözleriyle de dikkat çekmiştir.

Dali, ressamlığın yanı sıra heykelcilik, fotoğrafçılık ve filmcilikle de ilgilenmiş, Amerikan animasyoncu Walt Disney ile beraber yaptığı Destino adlı kısa çizgi film, 2003 yılında “en iyi kısa animasyon filmi” dalında Oscar adayı olmuştur.

İspanya tarafından çevrilmiş olan, Casa De Papel adlı dizide Dali maskesi kullanılması ünlünün haklı olarak bir kez daha gündeme gelmesine neden olmuştur.

En iyi bilinen eseri 1931 yılında tamamladığı Belleğin Azmi’dir. Eriyen Saatler olarak da bilinir. Bu eser, Dali’ye kısa sürede kazanç sağlamış, adının tüm dünyada duyulmasına yardımcı olmuştur. Daha sonralarında iç savaş öngörüsü adı ile bilinen Haşlanmış Fasulyeli Yumuşak Yapı isimli eserini ortaya koymuştur. Dali hayatı boyunca, 1500’den fazla resim ve heykel üretmiştir.

Salvador Dali 11 Mayıs 1904’de Figueras’ın (İspanya’nın Kuzeyinde Pirienelere yakın bir kasaba) bir köyünde doğdu. 1920 yılında Madrid San Fernando Akademisine başladı. Ancak anarşist hareketleri nedeniyle okuldan atıldı ve bir süre Girona’da tutuklu kaldı. 1927 yılında Paris’te Picasso’yla tanıştı. Kadınları erotik fantezileri için gerekli görüyordu. Ancak 1926 yılında eşi Gala ile tanıştı ve hayatının akışı değişti. Gala, bir Rus avukatın kızı ve sürrealist şair Paul Eduard’ın eşiydi. Gala Dali için bir aşık, bir arkadaş, esin perisi, model, danışman ve herşeyin ilerisinde varlığının yöneticisi olmuştur. 1982 yılında Gala öldü. O tarihten sonra resim yapmayı bıraktı. Dali, Gala’nın mezarının olduğu Pubol’e yerleşti.

Salvador Dali İspanya’yı çok seviyordu. 1936-1939 yılları arasında İspanya’daki İç Savaş esnasında General Francisco Franco’yu destekledi. Yeni kurulan faşist rejimi desteklediğini açıkladı. Franco’ya, İspanya’yı kurtardığı için teşekkür etti. Franco ile tanıştı ve portresini yaptı. Franco tarafından saray ressamı olarak atandı.

Bunun üzerine çoğu Marksist olan sürrealistler, Dali’yi sürrealist grubundan çıkardı, onu arkalarını döndüler. Hatta bu grubun önderi, Salvador Dali’nin adını kullanarak iğneleyici Dolar Heveslisi adıyla bir anagram çıkardı. Buna Salvador Dalicevap vermekte gecikmedi: Sürrealizm benim, dedi. Bu çekişme, Salvador Dali ölene kadar devam etti.

Dali, 1980 yılında başlayarak ölümüne dek, matematikle ilgilendi. Dali bilime olan düşkünlüğü ile de tanınırdı. Dali’nin doğum yeri olan Figueres’te, 1986 yılında, 81 yaşındayken “Doğada Rastlantı” adıyla bir kongre düzenledi. Konuşmacıların neredeyse tamamı, Nobel ödülü kazanmış bilim insanlarıydı. Kimyacı Ilya Prigogine, fizikçi Jorge Wagensberg, matematikçi Rene Thom oradaydı. Dinleyicilerin arasında bilim dünyasının ileri gelenleri, ünlü filozoflar ve sanatçılar bulunuyordu.

Freud’un içten ve ve fanatik olarak tanımladığı, Dali hiçbir zaman taptığı esin perisi Gala’dan ayrılmadı. Pubol Şatosundaki yangından kurtuldu. 23 Şubat 1989 yılında Figueras hastanesinde, 84 yaşında öldü. Cesedi ilaçlanarak Figueras’daki müzesine hakim olan dev kubbenin altına gömüldü.

Eserleri;
Cabaret Scene-1922
Büyük Mastürbatör-1929,
Belleğin Azmi-1931,
Yanan Zürafa,-1937, Uyku-1937,
Yağmurlu Taksi,
Filler-1948,
Anıların Direnci,
Çarmıha Gerilme, (1965 yılında New York’taki Rikers Island Hapishanesi’ne bağışladığı çarmıha gerilmiş İsa resmi, 1981 yılına kadar hapishanenin yemekhanesinde asılı durduktan sonra buradan alınarak hapishanenin lobisine asılmış, 2003 yılında ise kimliği belirsiz kişilerce lobiden çalınmıştır.)
Yeni İnsanın Doğuşunu İzleyen Jeopolitik Çocuk,
Savaşın Yüzü,
Belleğin Azminin Dağılışı,
Aziz Antonius’un Baştan Çıkarılışı,
Atomik Leda-1949
Picasso Portresi,
Penceredeki Kadın
Ekümenik Konsül
Halüsünasyonel Boğa Dövüşçüsü
Amerikan Şiiri
Üç Çağ
Uyanmadan Bir Saniye Önce Nar Etrafında Uçan Arının Sebep Olduğu Rüya-1944
Christ of saint john of the cros-1951
Soft Construction with Boiled Beans (Premonition of Civil War)-1936
Metamorphosis of Narcissus-1937
Savaşın Yüzü-1940
Son Akşam Yemeği Ayini-1955,
Nükleer Haç,
Freud’un Portresi
Sonbahar Yamyamlığı
Paranoyak Kritik Yalnızlık,
The First Days of Spring-1929
The Enigma of Desire-1929
Spider Of The Evening1940
Meditative Rose
Ekmek Sepeti-1945
Honey is Sweeter than Blood-1941
Penceredeki Kız-1925
Mae West’in Dudak Koltuğu-1937
Raphael’e Özgü Kafa Patlaması-1951
Belleğin Azminin Dağılışı-1952
Yeni İnsanın Doğuşunu İzleyen Jeopolitik Çocuk-1943
Lobster Telephone-1936
Aziz Antonius’un Baştan Çıkarılışı-1946
Ekmek Sepeti-1945
Tuna Fishing-1967
Landscape Near Figueras-1910
Slave Market with the Disappearing Bust of Voltaire-1940
Galarina-1945
Young Virgin Auto-Sodomized by the Horns of Her Own Chastity-Kendi Namusu Tarafından Arkadan Tecavüze Uğrayan Genç Bakire, 1954
Bulutlarda Savaş
Kritik Paranoyak Kasabanın Banliyöleri
Labirent için Sahne Seti
Sibernetik Odalık
Rüya
Venüs’ün Doğuşu
Venüs ve Amorini
Üçgen Saatler
Haşlanmış Fasulyelerle Soft Konstruksiyon
Objelerin Yamyamı

Bugün Dali’nin eserlerinin büyük çoğunluğu, Figueres’deki Dali Tiyatro ve Müzesi’nde bulunur. St. Petersburg kentindeki Salvador Dali Müzesi, Madrid’deki Reina Sofia Müzesi ve Los Angeles’taki Salvador Dali Galerisi sanatçının yüzlerce eserini barındırmaktadır.

“Tarçın Kokulu Kız”, “Kızgın Toprak” gibi romanlarıyla tanınmış Brezilyalı yazar …

Tarçın
Jorge Amado,
Brezilyalı yazar.
(1912-2001)
1912 Brezilya’nın Bahia eyaletinde doğmuş. Brezilya’da Federal University of Rio de Janeiro Faculty of Law (1931-1935) öğrenim gördü. Brezilya’da tüm zamanların en çok satan yazarı olmuş. İlk romanı 20 yaşında yayımlandı. Brezilya’nın kuzeydoğu yörelerindeki insanların yaşamını betimleyen romanlarıyla ün kazandı. Toplam 32 kitabı sekiz dile çevrilmiştir. “Tereza Batista”, “Tarçın Kokulu Kız”, “Kırlangıç ile Tekir Kedi”, “Mucizeler Dükkanı” ve “Kızgın Toprak” adlı eserleri Türkçeye çevrilmiştir. Gabriela ve Dona Flor’la İki Kocası adlı eserleri TV dizisi ve film olarak çekilen eserleri vardır.

Gençlik döneminde siyasi nedenlerle 1930-1945 ve 1950-1954 yıllarında cezaevine girmiş. O dönemin eski Devlet Başkanı Getulia Vargas ile çatışmıştır. O dönemde Devlet başkanı Vargas yazarın eserlerinin Salvador meydanında yakılmasını emretmiştir. Brezilyalı yazar Jorge Amado kalp ve solunum rahatsızlıkları nedeniyle 88 yaşında öldü.

Eserleri;

Boksör,
İhtiyar Denizciler,
Ölü Deniz,
Tarçın Kokulu Kız,
Kızgın Toprak,
Gecenin Çobanları,
Kırlangıç ve Tekir Kedi,
Tereza Batista,
Mücizeler Dükkanı,
Sonsuz Topraklar,

“Tereza Batista” ve “Kızgın Toprak” halk destanı içeriğiyle yapıtlarından en iyisi olarak gösterilir.