Victor Jara, Diktatör Pinochet döneminde tutuklanarak gitar çalmaması için elleri kesilen, sonra da kurşuna dizilen Şilili müzisyen ve şair …

Victor Jara,
Víctor Lidio Jara Martínez,
D. 28.09.1932 – Ö. 16.09.1973
Chillán Viejo, Bío-Bío bölgesi.
Şilili şarkıcı, müzisyen, tiyatro yönetmeni ve profesör.
Şili kültür ve müziğinde son derece önemli etkileri olmuş bir sanatçıdır.

Diktatör Pinochet döneminde tutuklanarak gitar çalmaması için elleri kesilen, sonra da kurşuna dizilen Şilili müzisyen ve şair. Hayatı ve müziği ile ülkesi için kaynak olmuş.

Diktatör Pinochet döneminde gitar çalmasın diye elleri kırılmış ve kesilmiş. Bu durum da bile Allende’nin seçim şarkısı olan Venceremos (Kazanacağız) şarkısını söylemiş. Şili Ulusal Stadyumu’ nda kurşuna dizilerek öldürülmüş ve cesedi bir mezarlığa atılmış. Üç gün sonra bulunan cesedinde 44 kurşun deliği tespit edilmiş. Allah rahmet eylesin.

16.09.2003 yılında öldürüldüğü Şili Ulusal Stadyumu’nun ismi otuz yıl sonra Estadio Víctor Jara olarak değiştirilmiştir.

Latin Amerika’da serbest seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanı ve Şilili devlet adamı …

Allende,
Salvador Allende Gossens,

D. 26 Haziran 1908, Valparaiso, Şili
Ö. 11 Eylül 1973, Santiago, Şili,
Şilili devlet adamı, (4 Kasım 1970 – 11 Eylül 1973)
29. Şili Devlet Başkanı,
Şili Senatosu Başkanı,
Şili Sosyalist Partisi başkanı.

Latin Amerika’da 1970 yılında iktidardaki Eduardo Frei Montalva yerine, seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanıdır.
İstanbul, Ataşehir’de Mustafa Kemal Atatürk ile yan yana bir heykeli vardır.
Salvador Allende göreve başladıktan üç yıl sonra bir askeri darbe ile devrildi ve darbe esnasında intihar etti. 1973 yılından 1990 yılına kadar Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general Pinochet iktidara geldi.

Valparaiso’da varlıklı bir ailenin oğlu olan Allende, liseyi bitirdikten sonra Tıp eğitimi gördü. Solcu politik gruplarda çalıştı. Öğrenci lideri oldu. Diktatör Carlos İbanez’e karşı mücadele etti. Tutuklandı ve 1932 yılında tıp diplomasını aldı. Bir yıl sonra arkadaşlarıyla Komünist Parti’nin Marksist alternatifi olarak Partido Socialista (Sosyalist Parti)’yi kurdu.

1937 yılında milletvekili oldu. Allende, devletin çeşitli sağlık kurumlarında çalıştı. Valparaiso Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı. Hükümet başkanı Pedro Aguirre Cerda, Allende’yi 1939 yılında Sağlık Bakanlığı’na atadı. 1943 yılında Sosyalist Parti Genel Sekreterliği’ne seçildi.

4 eylül 1970 tarihinde Sosyalistler, Komünistler, Liberaller ve Hristiyan Demokratlardan ayrılmış olanların birleşmesiyle kurduğu Unidad Popular’ın (Halk Birliği) adayı oldu. 1952, 1958, 1964 yıllarında seçimlere katıldı, kazanamadı. 1970 yılında dördüncü girişiminde, Senato Başkanı olan Allende mutlak çoğunluğu (oyların % 36,3’ü) alarak Başkan oldu.

Öncelikle, ABD’lerine ait olan bakır madenlerini ve birinci derecede yabancı işletmeleri devletleştirdi. 1970 Kasım’ında Küba ile diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması, ABD ile ayrıca bir sürtüşme nedeni oldu.

ABD’nin desteğiyle 1973 yılında bir askeri darbe yapıldı. Bu darbe esnasında Başkanlık Sarayı’na yapılan saldırılar sırasında teslim olması çağrısı yapıldı. Fakat Allende askerlere teslim olmayı reddetti ve intihar etti. Resmi duyuruda otomatik tüfek ile intihar ettiğini ilan edildi. Fidel Castro’nun Allende’ye hediye ettiği, K-47 marka silahla ölü bulundu. Darbe sonunda Pinochet anayasayı geçersiz kılarak askeri bir diktatörlük kurdu.

1973 Ağustos’unun sonunda Allende tarafından silahlı kuvvetlerin başkomutanlığına getirilen General Augusto Pinochet ülkenin karışık durumundan yararlanarak 11 Eylül 1973 tarihinde bir darbe girişiminde bulundu. Bunu yaparken CIA’in yoğun desteğini gördü. Latin Amerika devletlerinde serbest seçimlerle iktidara gelen Marksist bir devlet başkanına yapılan tek antikomünist darbedir.

Pinochet

Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general ve cunta hükümeti başkanı …

Pinochet,
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte,

(D. 25 Kasım 1915, Valparaíso – Ö. 10 Aralık 2006, Santiago),
1973 yılından 1990 yılına kadar Şili’yi dikta rejimi ile yöneten general.
1973 yılından 1998 yılına kadar Şili ordusunun başkomutanı ve cunta hükümeti başkanı.
11 Eylül 1973 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) destekli bir askeri darbeyle sosyalist Salvador Allende’nin Unidad Popular hükümetini devirmiş ve iktidara gelmiştir.

1915 yılında Valparaiso’da dünyaya geldi. Baba tarafı XVIII. yüzyılda Şili’ye göç etmiş bir Fransızdır. Annesi Avelina Ugarte Martinez ise Bask asıllıdır. 1936 yılında Santiago’daki askeri akademiyi bitirdi. 1970 yılında tümgeneral oldu.
Pinochet’nin bulunduğu dört kişilik cunta 11 Eylül 1973 yılında Başkan Allende’yi devirdi. Allende darbe sırasında askerlerin başkanlık sarayına düzenledikleri saldırı sırasında yaşamını kaybetti. Yönetimi ele geçiren cunta bütün siyasi partilerin etkinliği durdurdu. Sosyalist muhalefete karşı acımasız ve kanlı bir kıyım gerçekleştirdi. Bu arada muhalefete uyuladığı sert baskı uygulamaları uluslararası kamuoyunda yoğun tepkilere yol açtı.

Cunta 1974 yılında anayasayı kaldırdı ve iktidara geçti. 1974 Haziran ayında cuntanın öteki üyelerini birer danışman konumuna indirerek bütün iktidarı kendi elinde topladı ve devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet, Allende hükümetinin ekonomi politikalarına son vererek ekonomik alanda liberal bir çizgi izlemeye başladı. 1975 yılının ortalarından itibaren Pinochet, Chicago’lu çocuklar olarak bilinen ve Chicago Üniversitesi’nde Milton Friedman’ın fikirlerinin etkisi altında yetişmiş iktisatçıları danışman atadı ve onlarla çalıştı. Uluslararası rekabete ve serbest girişime ve hür teşebbüse dayalı yeni ekonomik politikaların uygulandığı bu dönemde, çalışanların yanı sıra orta sınıfın ve alt kesimin yaşam düzeyi hızla iyileşmeye başladı. Kişi başına düşen milli gelir süratle yükseldi. Ağır dış borç yükünden kurtulan Şili, Dünya Ekonomi Tarihi için örnek oluşturacak şekilde enflasyonu sıfıra yaklaştırdı. İşssizlik sorununu çok büyük ölçüde çözdü.

1980 yılında çıkarılan yeni anayasa, halk oylamasıyla onaylandı. 1981 yılında sekiz yıllık bir dönem için devlet başkanlığını üstlendi. Pinochet dönemi çok sayıda insan hakları ihlalerinin yaşandığı bir dönem olarak kabul edilmesine karşın Pinochet taraftarlarına göre, Pinochet sayesinde ülkede büyük bir ekonomik kalkınma sağlanmıştır.

Pinochet gittikçe genişleyen protesto eylemleri ve 1984 yılında gerilla saldırılarının ardından sıkıyönetim ilan etti. 1986 yılının Eylül ayında bir suikast girişiminden ise yara almadan kurtuldu.

1987 yılında sıkıyönetimi kaldırarak siyasi partilerin kurulmasına izin verdi. 14 Aralık 1989 yılındaki, seçimleri 17 siyasi partinin oluşturduğu Demokratik İttifak’ın adayı Hıristiyan Demokrat Patricio Aylwin, kazandı. Pinochet, Genelkurmay başkanlığı görevini 1998 yılına kadar sürdürdü. Ayrıca anayasaya yeni bir madde ekleterek, kendisine hayat boyu senatör olma hakkını tanıdı.

1991 yılında Pinochet döneminde yolsuzluk yapıldığı iddiasıyla silahlı kuvvetler hakkında soruşturma açıldı. 1998 yılında bel fıtığı tedavisi için Londra’da iken tutuklandı. Londra’da ev hapsinde tutulduktan sonra 2000 yılının Mart ayında, Britanya İçişleri Bakanı Jack Straw’un Pinochet’nin sağlık durumu nedeniyle ülkesine dönmesine izin verildi ve Şili’ye döndü. 2000 yılında Şili eski diktatörü Augusto Pinochet’in dokunulmazlığı kaldırıldı.

Pinochet,10 Aralık 2006 tarihinde 91 yaşında kalp krizi geçirerek ölmüştür. Şili hükümeti, Pinochet için devlet töreni yapılmayacağını ve ulusal yas ilan etmeyeceğini açıkladı. Vasiyeti üzerine askeri bir törenle naaşı yakılarak ailesine teslim edildi. Ailesi, saldırı ihtimaline karşı mezar yaptırmadı.