Ulusal egemenliğe dayanan, tam bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini oluşturan ilk kuruluş belgesi …

Amasya Genelgesi,
Amasya Tamimi,
22 Haziran 1919 yılında yayınlanmıştır.
Ulusal egemenliğe dayanan, tam bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’ nin temellerini oluşturan ilk kuruluş belgesi olması nedeniyle Türk tarihinde önemi olan metin. İlk kez ulusal egemenlikten bahsedilmiştir. Bir ihtilal bildirisi niteliği taşımaktadır. İstanbul Hükümeti’ ni hiçe saymakta, hükümetin düşman devletlerin esiri olduğunu söylemekte ve milleti yine milletin kendisinin azmi ve kararlılığının kurtaracağını söylemektedir. Maddenin yorumu Kurtuluş Savaşı’nın amacı ve yönetim şeklinin halk tarafından yapılması ve seçilmesidir. Mustafa Kemal kendisinin hazırladığı Amasya Tamimi’ ni, 9. Ordu Müfettişi sıfatı ile imzalamıştır.

Amasya Genelgesi’ nde Sivas’ ta bir kongrenin yapılacağı belirtilmiştir. Esaslar, Mustafa Kemal tarafından yaveri Cevat Abbas Bey’ e 21-22 Haziran 1919 gecesi Amasya’ da yazdırılmıştır. Bildiri, Erzurum’da 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir’ e ve Cemal Paşalara da sunuldu. Onların onayından sonra 22 Haziran 1919 yılında ülkenin en batısındakinden en doğusundaki tüm mülki amir ve askeri komutanlara telgrafla Abdurrahman Rahmi Efendi tarafından ulaştırıldı.

Mustafa Kemal Atatürk’ün fotoğrafçısı …

 

Etem Tem,
Etem Hamdi Tem,
(D. 1895 Halep – Ö. 1971 Ankara)
Türk fotoğrafçı.
Türk Kurtuluş Savaşı’ nı görüntülemesi. Kurtuluş Savaşı sırasında Batı cephesinin fotoğrafçılığını, 10 Kasım 1938 yılında öldüğü güne kadar Mustafa Kemal Atatürk’ ün özel fotoğrafçılığını yaptı. 1. Dünya Savaşı’ nda Kafkas cephesinde savaştı.

1895 yılında Halep’ te doğdu. Kurtuluş Savaşı sırasında Genelkurmay (Erkan-ı Harbiye)’ da görevlendirildi. Savaş boyunca asteğmen rütbesi ile ordunun resmi fotoğrafçısı oldu. Etem Tem, Milli Mücadele’ nin başlarında Mustafa Kemal Atatürk’ün yanında fotoğraf makinesi sahibi tek yedek subaydı. 1921-1938 yılları arasında 700’e yakın fotoğraf, bir kısmı Kurtuluş Savaşı’na ait 800 metre sinema filmi çekti. Mustafa Kemal Atatürk’ ün Kocatepe fotoğrafı en ünlü fotoğraflarındandır.

Etem Tem, 15 Ocak 1971 yılında öldü.

Osmanlı İmparatorluğunu hukuken sona erdiren ateşkes antlaşması …

Mudanya,
Mudanya Mütarekesi,
Mudanya Ateşkes Antlaşması,
(03-11 Ekim 1922)
Kurtuluş Savaşı’nın sonunda imzalanan mütarekedir. Mudanya Mütarekesi, Kurtuluş Savaşı’ nın akeri safhasını bitiren antlaşmadır.
Osmanlı İmparatorluğunu hukuken sona erdiren antlaşma.

Mudanya Mütarekesi (03-11 Ekim 1922);
Büyük Taarruzun zaferle sona ermesiyle İtilaf Devletleri TBMM’ye mütareke çağrısında bulundular. Türk ordusu ile İngiliz işgal kuvvetleri arasında bazı gerginlikler yaşandıysa da görüşmeler 3 Ekim 1922 tarihinde Bursa’nın Mudanya ilçesinde başladı. Görüşmelerde TBMM Hükümetini Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa temsil ederken, Fevzi Paşa ve Refet Paşa da görüşmeler boyunca Mudanya’ da bulundular. İngiltere’yi General Harrington, Fransa’ yı General Charpy ve İtalya’ yı da General Monbelli’ nin temsil ettiği Mudanya’ da, ateşkesle doğrudan ilgili durumda bulunan Yunanistan General Mazarakis ve Albay Sariyanis’i görevlendirmelerine karşın, Yunan delegeler görüşmelere doğrudan doğruya katılmışlar ve bir gemiden izlemekle yetinmişlerdir.

Zaman zaman gergin anların yaşandığı, hatta görüşmelerin kesilmesi tehlikesinin doğduğu ve Türk Ordusunun yeniden harekat hazırlıklarını giriştiği mütareke görüşmeleri 11 Ekim 1922 tarihinde uzlaşmayla sonuçlanmıştır. Bu sözleşmede belirtildiği gibi imzalandıktan üç gün sonra, yani 14/15 Ekim 1922 gece yarısı yürürlüğe girmiştir.

Kurtuluş Savaşı esnasında, Aydın yöresinde, Malgaç Baskını ile Yunanlılara ilk darbeyi vuran efe …

Yörük Ali Efe,
Ali Efe Yörük,
Yörük Ali Efe,
(D. 1895, Sultanhisar – Ö. 23 Eylül 1951, Bursa),
Kurtuluş Savaşı sırasında 16 Haziran 1919’da Malgaç Baskını ile düşmana ilk darbeyi vurmak suretiyle Aydın yöresinde düşman kuvvetlerinin ilerlemesini durdurmuş olan efe.
Babası Sarıtekeli aşiretinden İbrahim oğlu Abdi, annesi yine Yörüklerin Atmaca Aşireti’ nden Fatma’dır
Giydiği çizmeler meşhur körüklü Söke çizmesidir.
19 yaşında, Aydın dağlarında dolaşan Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin grubuna katıldı. Grupta ikinci adam konumuna yükseldi.

Alanyalı Molla Ahmet Efe’ nin Bozdoğan Kavaklıdere baskınında ölmesi üzerine Yörük Ali Efe olarak grubun başına geçti. Dört yıldan fazla dağlarda dolaştı. Bu süre içinde daima ezilenin, mağdur edilenin, güçsüzün yanında oldu. Halk tarafından sevildi, itibar ve destek gördü.

Yörük Ali Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe ve bazı arkadaşları ile birlikte Aydın ilinin Çine ilçesi Yağcılar köyünde toplanarak 16 Haziran 1919 tarihinde Sultanhisar ve Atça arasındaki Malgaç deresinin üstünden geçen Malgaç demiryolu köprüsü yanındaki Yunan karakoluna baskın yaptı. Baskın sonunda karakol tümüyle imha edildi, cephane ve erzaklar ele geçirildi. Yunan Ordusu ise beklemediği bu baskın karşısında paniğe kapılarak Nazilli’deki kuvvetlerini yakıp yıkarak Aydın istikametine geri çekti.

Daha sonra 7. Tümen kumandanı Miralay Şefik Aker’in başkanlığında kurulan halk meclisinde oy birliğince alınan karar uyarınca Yörük Ali Efe’ye Aydın’ın kurtarılması emredildi. Emrindeki kuvvetlerle birlikte Aydın’ı geri aldı. Ancak takviye kuvvetlerle güçlenen Yunan ordusu Aydın’ı ikinci kez işgal etti. Köşk, Umurlu ve Dörtyol cephesi kurularak olağanüstü cesaretle, donanımlı ve sayıca çok fazla olan düşman kuvvetleri büyük kayıplara uğratıldı. Böylece düzenli ordu kurulana kadar yirmi aylık bir süre düşman kuvvetlerinin Aydın kanadından Anadolu içlerine ilerlemesi engellendi.

Yörük Ali Efe Kurtuluş Savaşından sonra altı sene İzmir’de yaşadı, 1928 senesinde, Kurtuluş Savaşında bir süre karargahı olan Yenipazar’a taşındı.

1951 senesinde, tedavi için gittiği Bursa’da vefat etti.

Yörük Ali Efe vasiyetinde Yenipazar’da toprağa verilmesini istedi. Kuva’yı Milliye’nin bu değerli komutanı TBMM tarafından istiklal madalyası ile ödüllendirilmiştir.

Hey gidinin Efesi-Efesi-Efelerin Efesi.

Efelerin Efesi Yörük Ali
Şu Dalama’dan geçtin mi,
Soğuk da sular içtin mi
Efelerin içinde
Yörük Ali’yi seçtin mi?

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi

Şu Dalama’nın çeşmesi
Ne hoş olur içmesi
Yörük Ali’yi sorarsan
Efelerin seçmesi

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi

Cepkenimin kolları
Parıldıyor pulları
Yörük de Ali geliyor
Açıl Aydın yolları

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi.

I. Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu hükumeti arasında 10 Ağustos 1920′ de Fransa’da imzalanan antlaşma…

Sevr,
Sevr Antlaşması,
(Fransızca: Le Traite de Sevres),
10 Ağustos 1920 – Fransa – Paris Sevr Banliyösi.
I. Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu hükumeti arasında 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan antlaşma. Sevr antlaşması Fransa’nın başkenti Paris’in 3 km batısındaki Sevr (Sevres) banliyösünde bulunan Seramik Müzesinde (Musee National de Ceramique) imzalanmış antlaşmadır.

Antlaşma imzalandığı dönemde devam eden Türk Kurtuluş Savaşı’ nın sonucunda Türklerin galibiyetiyle, bu antlaşma yerine 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Antlaşması imzalanıp uygulamaya konulduğundan Sevr Antlaşması geçerliliğini kaybetmiştir. Sevr Antlaşması 433 maddeden oluşmaktaydı.

I.Dünya Savaşı’nın mağluplarından Osmanlı İmparatorluğu’yla, savaşın galipleri arasında imzalanan antlaşma olup, Padişah Vahdettin’ in görevlendirdiği Sadrazam Damat Ferit Paşa ve heyeti antlaşmayı 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalamışlanmıştır.

Atatürk’ün, Samsun’daki şaha kalkmış at üstündeki heykelini yapan Avusturyalı heykeltıraş …

Heinrich Krippel,
(D. 27 Eylül 1883 – Ö. 5 Nisan 1945)
Avusturyalı heykeltıraş, ressam, bakır oymacısı ve illüstratör.
Muhteşem Onur Anıtının heykelini yapan sanatçıdır.
Onur Anıtı’nın bulunduğu caddeye Heinrich Krippel’in adı verilmiştir.
Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından Viyana’da yapıldıktan sonra 29 Ekim 1931 tarihinde Samsun’a getirildi. Kurtuluş Savaşı’nın ilk durağı ve cumhuriyetin ilanına giden sürecin simgesel noktalarından olan biri de Samsun’dur. Bunu sembolize edecek bir anıt dikilmesi kararlaştırılmıştır. Anıtın Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı noktaya dikilmesi kararlaştırılmış ve buraya dikilmiştir.

Samsun’un İlkadım ilçesindeki Atatürk Parkı’nda yer alan ve şehrin simgesi haline gelen bir anıttır. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı noktaya dikilen anıt Kurtuluş Savaşının başlangıcı sayılan bu anı simgelemektedir.

Onur Anıtı, tunçtan yapılmış olup, heykelin yüksekliği 4,75 metre, taş blok kaidenin yüksekliği 4,10 metredir. 19 Mayıs 1927 yılında heykel kaidesinin temel atma töreni yapılmış ve siparişi Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’ e verilmiştir. 1928 yılında Viyana’da başlayan heykelin yapım süreci 1931 yılında sonlanmış ve heykel kaidesine 29 Ekim 1931 tarihinde dikilmiştir. Kaidenin yüzlerinde Atatürk’ün Samsun’a çıkış öyküsü betimlenmiştir. Heinrich Krippel’ in bronzdan yaptığı heykel, asker giysili Atatürk, şaha kalkmış at üstündedir. Heykel kaideye, atın arka ayakları ve kuyruğuyla oturmaktadır.

Heinrich Krippel;
27 Eylül 1883 tarihinde Viyana’da dünyaya geldi. Krippel, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi’ni bitirdi. Daha ziyade portre, büst ve mezar taşları üzerinde çalıştı. I. Dünya Savaşı’da topçu subayı idi. 1925 yılında Atatürk anıtları yaptırılmak amacı ile Türk hükumetinin davetlisi olarak Türkiye’ye geldi. 1938’e kadar on üç yıl Türkiye’de kalarak Atatürk heykelleri yaptı.

Krippel, II. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeni ile bir daha Türkiye’ye dönemedi.
5 Nisan 1945 yılında Viyana’da bir mide ameliyatı sonrası hayatını kaybetti.

Eserleri;
Bornova Sarı Köşk Atatürk Büstü,
Sarayburnu Atatürk Anıtı (3 Ekim 1926),
Konya Atatürk Anıtı (29 Ekim 1926),
Ankara Zafer Anıtı (24 Kasım 1927),
Onur Anıtı (15 Ocak 1931)
Büyük Utku Anıtı (24 Mart 1936),
Oturan Atatürk Anıtı (1938).

1 2