Yemeği yapılan otsu bir bitki …

Yemlik,
Yemlik otu.
Yemeği yapılan otsu bir bitki.
Otların padişahı yemlik otudur.
Yemlik otunun taze yeşil yaprakları ve havuca benzer kökleri tüketilir. İstiridye tadındadır. Yemlik bitkisi birçok farklı yöresel yemeklerde kullanılır. Özellikle cacıkta tercih edilir. Yemlik otu, oldukça şifalı bir bitkidir. Ancak yurdumuzda fazla bilinmemektedir.

Bitkinin yenilebilen köklerinde bulunan beyaz süte benzeyen sıvı cilde sürüldüğünde, sivilceleri yok edici etkiye sahiptir. İlkbaharda yağan yağmurların ardından yeşermeye başlar. Kırsal bölgelerde sevilerek tüketilir.

 

İskorçina familyasındandır. Demir ve kalsiyum mineralleri açısından zengindir. Yemlik otu çiçeği sarı, pembe ve mor arası renklere sahiptir. Birçok hastalığa karşı tedavi edici etkisi ile dikkat çeken bitki, kendine has ekşimsi bir tada sahiptir.

Bitkinin kökünde, yaprağında ve çiçeğinde bulunan panzehir etkisi nedeniyle bazı yörelerde yılan sokmasına karşı yaprağın öz suyu uygulanır. İçeriğinde folik asit vardır.

Girit Adasına özgü makbul bir tereyağ …


Vutiro,
Tereyağ,
Yunanca, βούτυρο
İng. butter,
Frn. beurre,
Alm. Butter,
İtalyanca burro,
Arapça, زبدة
Girit Adasına özgü makbul bir tereyağ.

Rumca, Β,β harfi, Türkçe (V) harfine karşılıktır.
V,v Vita, Βούτυρο – Vutiro ;
Tereyağı olarak dilimize girmiştir.
Vita, İtalyanca yaşam, İngilizce hayat manasına gelen kelime olarak kullanılır.

Tereyağ;
Vituro,
Sütün yayıklanmasıyla elde edilen yağdır. Tereyağı bazı yörelerde yoğurttan, bazı yörelerde sütten yapılır. Anadolu’da tereyağı genelde kendi ihtiyacı için yayık ayrandan üretilen ekşi tereyağıdır. Uzun müddet dayanması (salamura) için bol tuzlanır. Tereyağları, elde ediliş şekillerine göre köy tereyağları, süthane tereyağları ve pastörize tereyağları olarak ayrılır. Türkiye’de yayık ayranından imal edilen tuzlanmış tereyağı, ağır kokulu, tuzlu ve ekşimsi tatlıdır.

Güneydoğu Anadolu’da tereyağının eritilmesiyle elde edilen bir yağ vardır ki, buna sadeyağ denir. Bunun içerisine bazı hayvani iç yağlar da karıştırılabilmektedir.

Toros Dağlarında yetişen yılan otundan yapılan çorba …

Tırşik,
Tırşik Çorbası.

Tırşik çorbası şifa kaynağı olduğundan, Kahramanmaraş civarında Andırın doktoru denir. Toros Dağları’nın eteklerinde yetişen yılan otundan yapılan bu çorbada kullanılan yılan otuna gavur pancarı, tırşik denir. Kış aylarında Doğu Akdeniz mutfağının vazgeçilmez lezzetlerinde birisidir. Çukurovanın doğu kısımlarındaki dağlarda yetişen ve yılan otu olarak bilinen yabani bitkiden yapılan bu çorba, ekşimsi tadı ve damakta bıraktığı lezzetiyle farklı bir tattır.

Yılan otu, yaprakları ütüye ya da duvarcı malasına, pazıya benzeyen bu bitki çiğ yenmez. Toros Dağları’nın eteklerinden toplandıktan sonra deste haline getirilerek doğranan yılan otunun bir gece ekşimesi için bekletildikten sonra odun ateşinde pişirilmesiyle yapılan ekşi bir çorbadır.


Malzemeler;
1 demet tırşik-yılan otu-gavur pancarı (1/2 kg).
2 su bardağı taze sıkılmış limon suyu
½ Türk kahvesi fincanı pirinç
1 tatlı kaşığı kuru kekik
2-3 diş sarımsak
5 su bardağı su.
Tuz

Yapılışı;
Önce yılan otu, tırşik yaprakları yıkanır ve suyu süzülür. Sap kısımlarıyla birlikte çok ince kıyılır. Bir tencerede sıcak su, tuz ile kaynatılır. Kaynayan suyun üzerine kıyılmış ot ilave edilir. Önce harlı ateşte kaynadıktan sonra orta ateşte tırşik iyice pişene kadar tencerenin kapağı açık olarak kaynatılır. Pişmesine yakın içerisine yıkanan pirinçler ve limonsuyu ilave edilir ve onun da pişmesi sağlanır. Pişen çorbaya en son suyu azalmışsa koyuluğuna göre kaynar su ve bir tatlı kaşığı kekik ilave edilip bir taşım daha kaynatılır ve ocaktan alınıp soğutulur. Soğuyan çorbaya tuz ile dövülmüş sarımsak ilave edilip, servis yapılır.

“Gelinotu” da denilen, kırmızı ve ekşimsi meyvesi idrar söktürücü olarak kullanılan bir bitki …

Güvey feneri,

Gelinotu,

Kandil otu,

Gelin feneri,

Fenerçiçeği,

Aşk elması, 

Yer kirazı,

Kış kirazı

Kırmızı ve ekşimsi meyvesi idrar söktürücü olarak kullanılan bir bitki.

Gelinotu, Physalis alkekengi.

Patlıcangillerden, kırmızı ve ekşimsi meyvesi idrar söktürücü olarak kullanılır. Çok yıllık, otsu bir bitkidir. Kireçli topraklarda yetişen çiçekleri pembe beyaz renkli olan yemişleri kiraz ya da küçük domateslere benzer, zengin C vitamini ihtiva eder.  

Acımtırak lezzetli bu bitki haziran ve temmuz aylarında çiçek açar. Eylül ve ekim aylarında toplanıp kurutulur. Meyvesi ve yaprakları kullanılır. Güvey feneri karaciğer şişkinliğine ve sarılık hastalığına da iyi gelir. Meyveleri ham olarak yenir. Reçeli yapılır.

Çarkıfelek bitkisinin tadı kavuna benzeyen meyvesi …

ARKFEL~2

Maruçya,
Passiflora,
Maruçya.
Armut Kavunu,
Çarkıfelek.
Maracuja,
Tutku meyvesi,
Aşk meyvesi,

Passion Fruit, Farsça, Osmanlıca saat (ساعت) anlamındadır.
At arabası tekerleğinin çarkını ya da değirmen çarkını andıran çiçeklerinden dolayı çarkıfelek, feleğin çarkı, saat gibi isimler verilmiştir.

Çarkıfelek bitkisinin tadı kavuna benzeyen meyvesine Maruçya, Passiflora, Armut Kavunu denir. Tropikal Amerikada yetişen sarılıcı ve tırmanıcı bir bitkidir. Sarmaşık veya asma türündendir. Dış kısmı mor iç kısmı ise çekirdekli ve sulu olan ekşimsi bir bitkidir. Vitamin (A, C, B1, B2, B5), protein ve mineral bakımından zengindir. Kalsiyum ve Fosfor yönünden zengindir.

Doğal sakinleştirici özelliği vardır. Bu nedenle sakinleştirici bir meyve olup bir-iki taneden fazla yenmesi sakıncalıdır. Eczanelerde satılan passiflora şurupları bu meyveden yapılır. Hoş aroması vardır. Meyve cinsel isteği artırdığından Passion Fruit-Mutluluk meyvesi de denir. Aşırı tüketimi uyku, halsizlik yapar. Güney Brezilya, Kuzey Arjantin ve Avustralya gibi ülkelerde yetişir.

Harmin, harmol, harman ve passiflora adı verilen alkaloitleri vardır. İçerisinde flavon, glisosit ve sterol adlı diğer maddeleri içerir. Fotokimyasallar açısından da zengin bir meyve olup passiflorine, likopen ve karotenoidleri içerir. Yapraklarında siyanid glukosit maddesi bulunur. Buda toksik ve zararlı etki yapar ki az tüketilmesi tavsiye edilir.