“Gizemli zatürre” de denilen akut solunum yetersizliği sendromunun kısa yazılışı …

Sars,
İng. SARS.
Severe Acute Respiratory Syndrome.

Akut Solunum Yetmezliği Sendromu
Gizemli Zatürre,

Halk arasında “Gizemli Zatürre” hastalığı olarak biline SARS yani akut solunum yolu yetersizliği sendromu, ani ateşle başlar. Çok ağır seyreden ve sebebi bilinmeyen bu hastalık, virüslerle oluşan bir solunum yolları hastalığıdır.

SARS ile ilişkili koronavirüs etkendir. İnsanlarda tipik olmayan pnömoniyle seyreden, oldukça bulaşıcı ve öldürücü bir viral hastalık olup şiddetli akut solunum sendromudur. Sağlıklı kişiye bulaştığı taktirde, kişinin bağışıklık sistemine göre 2 ile 6 gün içinde etkisini göstermektedir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) adına Vietnam´da çalışmakta olan ve 26 Şubat 2003 tarihinde bu hastalıktan hayatını kaybeden Dr. Carlo Urbani (Castelplanio, Italy October 19, 1956 – Bangkok, Thailand March 29, 2003) tarafından tanımlanmıştır. Hastalık Vietnam, Thailand, Çin, Hong Kong gibi ülkelerde çok fazla kişiyi etkileyerek ölümlere neden olmuştur. 2003 yılı başlarında Asya’ya, Kuzey Amerika’ya ve ardından da Avrupa’ya yayıldı. Görüldüğü ülkeler; Avustralya, Almanya, İtalya, Belçika, Brezilya, Kanada, Çin, Hong Kong, Tayvan, Fransa,Singapur, İşviçre, Tayland, İrlanda, Romanya, İngiltere, ABD, Vietnam.

SARS virüsü (coronavirus) yüksek ateş ve kuru öksürük ile başlamaktadır. Kuluçka devresi 2-7 gündür. Titreme ve aşırı terleme giderek sulunum yetmezliğine neden olmaktadır. Hasta baş ağrısı ve solunum güçlüğü çekemeye başlarsa en kısa zamanda solunum cihazına bağlanarak, gerekli tedavilere başlanmalıdır. Hastanın bulunduğu alanda kesinlikle hava solunmamalı gerekli tedbirler alınmalıdır. Hastanın bulunduğu odada öksürmesi virüsü bulaştırmaya yeter.

Sars virüsüne karşı bir ilaç henüz yoktur. Zatürre için uygulanan antibiyotik ve antiviral tedavisi bu hastalık için de uygulanır. Sars virüsünün uzay yolculuklarından dünyaya geldiği söylenmektedir. Hasta izole edilmeli ve hasta eşyalarına, kullanılan tıbbi aletlere dezenfeksiyon uygulanmalıdır. Bağışıklık sistemini arttırmak için bol C vitamini tüketilmelidir.

Murdarilik …

omurilik1Omurilik, (İng. spinal cord, Lat. medulla spinalis ).
Murdarilik, (Eski dilde).
Nuha’-i şevki (Osm. Omurilik).
Miyel,
Latince medulla = ilik demektir. Yine Latince spina = diken demektir.
Birleştirilince Latince medulla spinalis, Omurilik anlamını ifade etmektedir.
Merkezî sinir sisteminin, omurga içinde kordon biçiminde uzanan bölümü, miyel.
Omurga içinde bulunan kanal boyunca uzanan, boz madde ve ak maddeden oluşan sinir dokusu, murdarilik.

Omurga içinde bulunan kanal boyunca uzanan sinir dokusu vardır. Omurlar orta kısmında bir kanal oluşturacak şekilde dizlmişlerdir. Bu kanalın orta kısmında ependim hücreleri vardır. Boz (gri) madde ve dış kısmında ak madde bir kordon biçiminde bulunur. Bu birlikteliğe merkezi sinir sistemi organı denir. Omurilik vücutta istemsiz davranışları ve refleksleri kontrol eder. 33 omurdan meydana gelen omuriliğin üzeri beyin gibi üç katlı zarla çevrimiş ve direkt beyinden çıkan emirleri gerçekleştirir. Omuriliğin kimi bölgelerinde ön ve arka çıkıntıları arasında otonom sistemin sinir hücreleri vardır. Omurilik sinirlerden oluşan boru gibidir. Bu sinirler omurilik içinden beyine oradan kaslara giderek hareketleri kontrol eder. Yine kol, gövde ve bacaklardan gelen his sinirlerini de beyine taşır. Kısaca omurilik beyinle ilgisi olduğu kadar vücudun her yanında ki sinirler ilede ilgilidir.

Halk arasında omuriliğe, murdariliği de denir. Yetişkinlerde omurilik 1 cm. genişliğinde ve 45-50 cm. uzunluğundadır. Omuriliğin ön ve arka yüzünde derinliğine doğru uzanan iki yarık vardır. Omuriliği yatay olarak incelediğimizde iki yapıdan oluşur. Orta kısmında H harfi şeklinde gri renkli bir bölge ve bunu saran beyaz bir bölgeden oluşur. Omurilikteki gri maddenin ön dallarına ön boynuz, arka dallarına ise arka boynuz denir. Omuriliği sarsıntı ve darbelerden Beyin Omur Sıvısı (BOS) korur.

Dünyanın en eski Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarından biri …

moodys-sp-fitch_380x278Moody’s,
(Moody’s Investor Service Inc.- ABD 1909).
Fitch,
(Fitch Ratings Ltd. – 1922).
Standasrd & Poor’s,
(Standards and Poor’s Corp. – 1923).

Bir kişi, şirket, ülke kredi itibarının belirlenmesinde esas kıstas kredi derecelendirme veya kredi değerlendirme yoluyla yapılmaktadır. Çok eskiden beri uygulanan bu uygulamalar bir çok ülkenin ve ya şirketin geleceği istikbali belirlenmektedir.

Şirket veya ülkenin iflasına kadar giden bu klasmanda belli başlı kuruluşlar genelde aynı kanıya ulaşmaktadırlar. Tüm bu işler için belirlenen firmalar bir ücret almakta ve para kazanmaktadırlar. Kredi derecelendirme kuruluşları, şirketin çıkardığı her bir tahvil için ücret almaktadır.Buna yıllık ücretleri ve izleme ücreti de dahil edildiğinde bu kuruluşların kazançları yüksek rakamlara ulaşmaktadır. Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunması için kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları ile çalışmaktadır.

Analizlerde Ülkelerdeki değerlendirmelerde riskleri aşağıdaki gibi değerlendirir.
Politik risk (politik sistem, dış borçlar, sosyal bünye) ve ekonomik risk (borç yükü, döviz rezervi, ödemeler dengesi esnekliği, ekonominin yönetimi,ekonominin geleceği) olarak inceler.Kredi notunun önemi; Halka Açılmalarda ( ulusal ve uluslararası ) kullanılabilecek en etkili yöntemdir.

Dünyanın önde gelen derecelendirme (rating) kuruluşları şunlardır.;

Moody’s, (Moody’s Investor Service Inc.- ABD 1909).
110 ülke, 12.000 ihracatçı firma, 25.000 kamu finansmanı ihracatçısı ve 106.000 yapılandırılmış finansman tahvilinden fazlasını kapsayan borçları, kredi notlarını ve yapılandırmayı takip ve izliyor.
Fitch, (Fitch Ratings Ltd. – 1922).
Standasrd & Poor’s (Standards and Poor’s Corp. – 1923).
Canadian Bond Rating Service, (Kanada 1972).
Thomson Bank Watch,(ABD 1974)
Japanese Bond Rating Institute, (Japonya 1977).
Dominion Bond Rating Service,(Kanada 1977).
IBCA,(İngiltere 1978).
Duff and Phelps Credit Rating, (ABD 1980).
Japanese Credit Rating Agency,(Japonya 1985).
Nippon Investor Service. (Japonya 1985).

Türkiye’de kurulan ve derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları;

1- Fitch Ratings Finansal Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.
2- JCR Avrasya Derecelendirme A.Ş.
3- TCR Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme A.Ş.
4- Saha Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.
5- Kobirate Uluslararası Kredi Derecelendirme ve Kurumsal Yönetim Hizmetleri A.Ş.
6- TURKRATING İstanbul Uluslararası Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

AAA, Aa1, Aa2, Aa3, A1, A2, A3, Baa1, Baa2, Baa3, Ba1, Ba2, Ba3, B1, B2, B3, Caa1, Caa2, Caa3, Ca, C. olduğu gibi iyiden kötüye doğru değerlendirme yapılmaktadır. Kuruluşlara göre not skalaları farklılık gösterebilir. Bu bahis aşağıda gösterilmiştir.

Bağışıklık eriyiği …

aşıAşı,
(İng. vaccine, inoculation, transplant, graft – Frn. vaccin, Greffe).
İnokulasyon.
Aşılama, Bağışıklama,

Birtakım hastalıklara karşı bağışıklık sağlamak için vücuda verilen, o hastalığın mikrobuyla hazırlanmış eriyik.
Bağışıklık eriyiğinin uygulanması.
Bazı hastalıklara karşı bağışıklık sağlamak için vücuda enjekte edilen ölü ya da zayıf bakteri süspansiyonu. İnokulasyon.
Organizmaya verildiğinde bağışık cevabı uyararak enfeksiyon hastalıklarından korunmayı sağlayan immünojen.

Bilinen Aşılar;
Çiçek aşısı, BCG – Verem Aşısı-Tüberküloz, Grip aşısı, Kuduz aşısı, Su çiçeği aşısı, Kabakulak aşısı, Tetanoz aşısı, Pnömokok enfeksiyonları aşısı, Sarılık, Hepatit A aşısı, Hepatit B aşısı, Hib Aşısı, Rotavirüs aşısı, Difteri (Kuşpalazı) aşısı, Boğmaca aşısı, Polio aşısı, Gardasil Aşı, Kızamık aşısı, Sarı Humma Aşısı, Çocuk felci aşısı, Kızamıkcık aşısı, Rahim Ağzı Kanseri (HPV), Meningokok aşısı- Menenjit aşısı.

Uluslararası dolaşım esnasında her ülkenin sıkça görülen ve sakatlık, ölüm gibi hastalıklara karşı aşı yapılmasını zorunlu kılar. Bu aşıların neler olduğuna her ülke kendisi karar vererek duyurur. Aşıların üretildikleri andan, kişilere ulaşana kadar uygun ısıda depolanması ve taşınmasına soğuk zincir denir. Soğuk zincirin bir halkasında meydana gelen bir eksiklik aşının etkinliğini azaltır veya yok eder. Aşılarda asıl etken madde yanında aşının etkinliğini artıran, mikroplardan koruyan aluminyum hidroksit ve bozulmasını önleyen magnezyum klorid gibi maddeler kullanılmaktadır.zdolab,

Aşılar +2°C ile +8°C arasında, buz dolabı rafında tutulması gerekir. Aşılar buzdolabı kapağında tutulmaz. Aşıların ev buzdolabında saklanması doğru değildir. Aşılar ısı, güneş ışığı ve donmaya karşı hassas olup bir kez olumsuz şartlarda tutulduktan sonra tekrar uygun şartlar sağlansada meydana gelen hasar düzeltilemez. Soğuk zinciri bozulmuş aşılar kullanılmamalıdır. Aşının tutması için yinelenmesine Rapel denir. Yani diğer anlamda pekiştirme dozudur.

Aşı kelimesinin diğer anlamları;
Bir ağacın dalı veya gövdesi üzerine, aynı familyanın daha iyi bir türünden alınan dal, göz, tomurcuk vb. parçaları kaynaştırma işi.
Bir ağacın gövdesi ya da dalına daha verimli olması için aşılanan aynı (otograft) ya da yakın bir türe ait (heterograft) bitki parçası.
Çeşitli tehlikeli hastalıkların önünü almak için aşılanan madde.
Aşılanan parça.

Eskimiş giysilere yapılan yama, yamalık.
Eskiyen entarinin belden yukarısına geçirilen parça.
Hayvana sürülen alınışı boya.
Renkli badana toprağı.
Açık renkli sincap.
Armut,
Birşeyden alınıp diğer birşeye aktarılan madde.
Yabani veya cinsi âdi bir ağaca, cinsine yakın diğer iyi bir ağaçtan vurulan kalem veya yaprak aşısı.

Kabuğundan kinin çıkarılan ağaç …

Kınakına, (İsp. quinaquina).
Kınakına ağacı (İng. Cinchona, bark tree, china bark).

Kontesotu.
Kabuğunda, doktorlukta sıtmanın tedavisinde kullanılan kinin adlı ilacın ham maddesi bulunur.
Kök boyasıgillerden, asıl yurdu Güney Amerika olan, Hindistan ve Endonezya’da da yetiştirilen, kabuğundan kinin çıkarılan 25-30 m. yüksekliğinde bir ağaç (Cinchona).
Bu bitkiden yapılan içecek.

Rivayet odur ki İspanyolların ünlü Peru kraliçesi Anna Cinchon sıtmaya yakalanır. Kraliçenin tedavisinde Kınakına kabuğu kullanılarak şifa bulur. Bu durumdan dolayı bu maddeye kraliçenin adı verilir. Ama esasen
Güney Amerika Kızılderilileri arasında kabuk anlamına gelen China (kına) kelimesi kullanılırmıştır. Kınakına, Kökboyasıgiller familyasından; anayurdu Peru ve Bolivya olan ve sanayi bitkisi olarak Cava, Güney Hindistan, Kolombiya, Seylan, Guatemala, Kamerun ve Kongo gibi tropikal ülkelerde yetiştirilen büyük bir ağaçtır. Kabuğunda, sıtmanın tedavisinde kullanılan kinin adlı ilacın ham maddesi bulunur.

Günümüzde özel fidanlıklarda üretim amaçlı yetiştirilmektedir. 8- 10 yaşına gelen fidanlardan kalın gövdelerinden kabuklar kaldırılarak toplanır, güneşte kurutulur ve toz haline getirilerek kinin elde edilir. En çok Kınakına üreten ve satan ülke Kongo’dur.

İçerisinde %4-14 oranında Alkaloit bulunan ve tadı acı olan Kınakınanın kabukları çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır. Kınakınanın içeriğinde kinin, kinidin, kinşonin, reçine, tanen, kinovoz, singol, kupreol gibi maddeler vardır. Alkaloitlerin en önemlileri %1-4 Chinin (kinin), Cinchonidin %1-5, Cinchonin %1-3 ve Chinidin (β-Chinin) %0,01-0,5 oranında bulunur.

Doktorlukta yüksek ateşlere karşı kullanılan bu çok değerli ilaç ilk olarak Pelletler ve Caventou adlı iki Fransız bilgini tarafından bulunmuştur. Bazı şaraplara ve iştah açıcı içkilere kınakına kabuğundan elde edilen öz karıştırılır.

Faydaları;
Sıtma tedavisinde kullanılır.
Ateşi düşürür.
Tifo tedavisinde de kullanılır.
Ağır ve mikroplu hastalıklarda,
Cilt kaşıntılarında,
İştah açar.
Kuvvet verir.
Kabızlığı giderir.
Kinidin * alkoloidi taşikardide kullanılır.
Vücuda kuvvet verir.

* Kinidin,
(İng. quinidine).
Kınakına ağacından elde edilen ve antiaritmik olarak kullanılan bir alkaloit .
Kınakına ağacının kabuğundan elde edilen ve ilaç olarak kullanılan alkaloit.

Kinidin,

1 320 321 322 323 324 376